Latest Posts & Updates

*आयुर्वेदीय आहारातून स्वास्थरक्षण*

मानवी जीवनाचे तीन महत्त्वाचे भाग (उपस्तंभ) असतात, असे आयुर्वेद मानतो. आहार हा त्यातला सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. त्यामुळे आयुर्वेदाने आहाराविषयी सखोल असा अभ्यास केला आहे. *|| प्रयोजनं चास्य स्वस्थस्य स्वास्थ्य रक्षणं आतुरस्य विकार प्रशमनं च ॥* आयुर्वेदाचे प्रयोजन हे स्वस्थ व्यक्तीचे स्वास्थ्य रक्षण करणे आणि विकार उत्पन्न झाला तर तो बरा करणे आहे. *' अष्टौ आहार विधी विशेषायतन '* असे आयुर्वेदामध्ये आहाराविषयी म्हटले आहे. म्हणजे आहार घेताना तो आठ पद्धतीने घ्यावा, असे आयुर्वेदाला अपेक्षित आहे. उदाहरणार्थ काय खावं, काय खाऊ नये, किती प्रमाणात खावं, जेवताना कसं बसावं, आहारात पदार्थ काय असावेत, त्यामध्ये किती रसांचा ( कडू , तुरट, गोड, खारट, आंबट आणि तिखट अशा चवींना आयुर्वेदात रस असे म्हटले जाते.) समावेश असावा या गोष्टी यामध्ये येतात. आयुर्वेदाप्रमाणे आपल्या आहाराचा क्रम हा कायम मधुर म्हणजे गोड रसापासून सुरू करावा, कारण गोड रस हा स्वभावाने अतिशय गुरू असल्याने त्याच्या पचनास वेळ लागतो. म्हणून गोड रस म्हणजेच ' डेझर्ट ' हे सुरुवातीला खावेत, त्यामागोमाग अम्ल (आंबट), लवण (मीठ युक्त), कटू (तिखट), तिक्त (कडू) आणि शेवट हा कषाय (तुरट) रसाने करावा म्हणजेच ताक किंवा विड्याचे पान. म्हणजे जेवण उत्तम पचते आणि आरोग्य उत्तम राहते. *॥ रोगः सर्वेऽपि मन्दाग्नौ ॥* *सर्व रोगांचे मूळ हे मंद अग्नी आहे .* आपला अग्नी जर मंद असेल तर आजार दूर नाही. त्यासाठी औषधी चिकित्सा आहेच. मात्र आहार जर सुयोग्य असेल तर औषधांची गरज भासत नाही.

*पित्त दोष*

*अत्याधिक पित्ताचा त्रास, शरीरात जागोजागी सूज येणे, रक्तस्त्राव, उच्च रक्तदाब, जळजळणे, पोट झाडणे, त्वचेवर फोड, चट्टे उठणे,अनिवार इच्छा उठणे* अश्या समस्या सारख उद्भवतात तर असू शकतो पित्त दोष - *योग्य आहाराचे सेवन करा* पित्ताचे शमन करणाऱ्या आहाराचे सेवन करा (कडवट, तुरट, मधुर चवीचा आहार). दुध, तूप, लोणी हे उत्तमरीत्या पित्ताचे शमन करतात. आंबट फळांऐवजी गोड फळे खा. मध आणि काकवी सोडून बाकी गोड वस्तूंचा वापर करू शकता. *-पित्त कश्या मुळे होते:-* पित्त वाढविणाऱ्या अन्नाचे सेवन (तिखट, आंबट, खारट, मसालेदार, तेलकट, प्रक्रिया केलेले पदार्थ आणि लाल मांस), कॉफी, ब्लॅक टी, निकोटीन (धुम्रपान), अल्कोहोल आणि इतर मादक पदार्थ, उन्हात सतत वास्तव्य, भावनिक ताण, अतिश्रम किंवा/आणि अतिआळस *-योग्य आरामाची वेळ* कार्यशीलता आणि विश्रांती ह्यात योग्य समन्वय साधा. कामातच फार गुंतून राहू नका किंवा खूप लोळणे टाळा. *-चांगल्या गोष्टींचा आस्वाद घ्या* नियमित आहार घ्या आणि चांगल्या संगतीत आणि निसर्गाच्या सानिध्यात थोडा वेळ घालवा. *-ध्यान करा आणि कृतज्ञ रहा* ध्यान करा आणि आपल्या पित्त प्रकृतीच्या भरकटणाऱ्या मनाला स्थिर करा. तसेच तुम्हाला लाभलेल्या सर्व गोष्टींची यादी करा आणि त्याबद्दल कृतज्ञ भाव ठेवा. *-मुख्य योगासने* मार्जारासन​, शिशू आसन, चंद्र नमस्कार, उत्कटासन, भुजंगासन, विपरीत शलभासन, पश्चीमोत्तानासन, अर्धनौकासन, अर्धसर्वांगासन, सेतूबंधासन, शवासन, योगिक श्वास

*आपले आरोग्य आणि पंचमहाभूत*

पंचमहाभूतांचे वर्णन मुख्यतः आयुर्वेद व आध्यत्मशास्त्र ह्यात आढळून येते. विश्वातील सर्व घटक हे पंचमहाभूतांनीच बनलेले आहे असे हे शास्रे म्हणतात. पंचमहाभूते म्हणजे नेमक काय पण? तर पंचमहाभूत म्हणजे पृथ्वी, आप, तेज, वायू व आकाश हि ५ तत्वे होय. आयुर्वेदात ह्यांचे वर्णन आरोग्याच्या संदर्भात आले आहे. आपले शरीर पंचमहाभूतांनी बनलेले आहे असे आयुर्वेद म्हणतो. पंचमहाभूतात्मक संघटन काय आहे ह्यावर आपली प्रकृती ठरते .जे शरीरात घन तत्व आहेत ते पृथ्वीपासून तयार होतात. जसे हाडे, पेशी ई. द्रव तत्व जसे आहार रस, रक्त ई. जलापासून, उष्ण तत्व जसे काही अन्न पचन करणारे इंद्रिय व घटक हे तेजापासून, सर्वप्रकारचे वायू जसे प्राणवायू हे वायू तत्वापासून व सर्वप्रकारच्या पोकळ्या जसे पोट, अन्ननलिका, आतडे इत्यादी अवयव आकाश तत्वापासून बनतात. आपले शरीर, अन्न, निसर्ग हे सारे पंचमहाभूतांनी युक्तच आहे. आपले आरोग्य दीर्घकाळ टिकवायचे असेल तर ह्या पंचतत्वांचा विचार नक्कीच ह्यायला हवा. जलोदर झालेल्या व्यक्तीने अधिक जल सेवन करीत राहणे घातक ठरते आणि ह्या उलट वारंवार अतिसार झालेल्या व्यक्तीने पाणी न पिणे हे घातक सिध्द होते. प्रत्येक व्यक्तीत हि तत्वे कमी जास्त प्रमाणात असतात. (आपल्या प्रकृती नुसार) म्हणून विचार पूर्वक आहार घेणे व विहार करणे

*आपले आरोग्य आणि पंचमहाभूत*

पंचमहाभूतांचे वर्णन मुख्यतः आयुर्वेद व आध्यत्मशास्त्र ह्यात आढळून येते. विश्वातील सर्व घटक हे पंचमहाभूतांनीच बनलेले आहे असे हे शास्रे म्हणतात. पंचमहाभूते म्हणजे नेमक काय पण? तर पंचमहाभूत म्हणजे पृथ्वी, आप, तेज, वायू व आकाश हि ५ तत्वे होय. आयुर्वेदात ह्यांचे वर्णन आरोग्याच्या संदर्भात आले आहे. आपले शरीर पंचमहाभूतांनी बनलेले आहे असे आयुर्वेद म्हणतो. पंचमहाभूतात्मक संघटन काय आहे ह्यावर आपली प्रकृती ठरते .जे शरीरात घन तत्व आहेत ते पृथ्वीपासून तयार होतात. जसे हाडे, पेशी ई. द्रव तत्व जसे आहार रस, रक्त ई. जलापासून, उष्ण तत्व जसे काही अन्न पचन करणारे इंद्रिय व घटक हे तेजापासून, सर्वप्रकारचे वायू जसे प्राणवायू हे वायू तत्वापासून व सर्वप्रकारच्या पोकळ्या जसे पोट, अन्ननलिका, आतडे इत्यादी अवयव आकाश तत्वापासून बनतात. आपले शरीर, अन्न, निसर्ग हे सारे पंचमहाभूतांनी युक्तच आहे. आपले आरोग्य दीर्घकाळ टिकवायचे असेल तर ह्या पंचतत्वांचा विचार नक्कीच ह्यायला हवा. जलोदर झालेल्या व्यक्तीने अधिक जल सेवन करीत राहणे घातक ठरते आणि ह्या उलट वारंवार अतिसार झालेल्या व्यक्तीने पाणी न पिणे हे घातक सिध्द होते. प्रत्येक व्यक्तीत हि तत्वे कमी जास्त प्रमाणात असतात

*पावसाळ्यात दूध प्यायल्याने कफ होतो असं अनेकजण म्हणतात पण ते खरं की खोटं?*

दूध हा आपल्या रोजच्या डाएटमधील एक महत्वपूर्ण भाग मानला जातो. आपल्यापैकी बऱ्याचजणांना सकाळी नाश्त्याला किंवा रात्री झोपायच्या आधी दूध पिण्याची सवय असते. काहींना गरम दूध प्यायला आवडते तर काहींना थंड दूध आवडते. परंतु पावसाळयात आणि थंडीत थंड दूध प्यायल्याने आपल्याला कफ होण्याची समस्या उद्भवू शकते. त्यामुळे पावसाळ्यात नेमके दूध प्यावे की पिऊ नये असा प्रश्न आपल्याला पडतो. खरं पहायला गेलं तर पावसाळा हा संसर्गाचा ऋतू आहे. या काळात आपल्याला वेगवेगळ्या प्रकारचे संसर्ग होतात. त्यामुळे पावसाळ्यात आपल्याला आपल्या आरोग्याची विशेष काळजी घ्यावी लागते. प्राचीन आयुर्वेदानुसार, पावसाळ्यात आपली रोगप्रतिकारकशक्ती व पाचनशक्ती ही तुलनेने कमी होते. त्यामुळे या काळात पोटासाठी पचायला हलके आणि उबदार अन्नपदार्थ खाण्याचा सल्ला दिला जातो. तसेच पावसाळ्यात आपल्या डाएटमध्ये उकडलेल्या भाज्या आणि सूपचा समावेश केला तर आपले आरोग्य चांगले राहून, पाचनशक्ती मजबूत होण्यास मदत मिळते. अनेक आयुर्वेद तज्ञानी पावसाळयात दूध पिण्याची योग्य पद्धत सांगितली आहे. जेणेकरून पावसाळ्यातही दूध प्यायल्याने कफ होण्याची समस्या न उद्भवता आपली पाचनशक्ती व रोगप्रतिकारकशक्ती सुधारण्यात मदत होते. *1 दुधात पाणी मिसळण्याचा सल्ला दिला जातो.* उन्हाळ्यात आपण फ्रिजमधून बाहेर काढलेले थंड दूध पिणे पसंत करतो. परंतु पावसाळयात वातावरणातील गारव्यामुळे पावसाळ्यात फ्रिजमधील थंड दूध पिण्याची ही सवय आपल्याला बदलावी लागते. पावसाळ्याच्या दिवसात दूध नेहमी कोमट प्यावे

आपल्याला सर्वसाधारणपणे सात तासांची सलग झोप गरजेची असते, पण बऱ्याच जणांना काही कारणामुळे, एखादे टे…

आपल्याला सर्वसाधारणपणे सात तासांची सलग झोप गरजेची असते, पण बऱ्याच जणांना काही कारणामुळे, एखादे टेन्शन, काळजी, भीतीमुळे किंवा अगदी उगाचच सतत मधे मधे जाग येत राहते किंवा काही लोकांना तर मुळातच झोप लागत नाही. *आपल्या झोपेवर ताबा मिळवण्यासाठी सवयी, व्यायाम प्रकार आणि आहार कसा असावा हे जाणून घेऊ* *१) ध्यानधारण करणे* झोपेसाठी आयुर्वेदात अनेक उपाय सांगितले आहेत. त्यापैकी सर्वात महत्वाचा उपाय म्हणजे ध्यान. *२) मंत्रोच्चार* दिवसातून किमान एकदा तरी ओंकार करावा. यामुळे शरीरात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते ज्यामुळे आपण आपल्या मनात चालणाऱ्या असंख्य विचार किंवा काळज्यांना दूर थोपवू शकतो. *३) योगासने करणे* नियमितपणे योग साधना करणाऱ्या लोकांना झोपेचे कसलेच त्रास होत नाही. दिवसातून किमान वीस मिनिटं योगाची प्रॅक्टिस करून शरीर, मन स्वस्थ ठेवणं हा सवयीचा भाग बनून जातो. *४)मसाज करणे* झोपेच्या समस्यांसाठी मसाज हा सुद्धा एक चांगला उपाय आहे. नियमितपणे मसाज केल्याने झोपेचा दर्जा तर सुधारतोच पण मसाजमुळे टेन्शन, स्ट्रेस देखील दूर होतात. ज्यामुळे शांत झोप लागण्यासाठी मदत होते. *५) मॅग्नेशियम* आपल्या आहारातून अनेक प्रकारची खनिजे , व्हिटॅमिन आपल्या शरीरात जातच असतात. ह्यापैकी मॅग्नेशियम ह्या खनिजाची आपलाल्या चांगल्या झोपेसाठी गरज असते. *६) आवडते शांत संगीत ऐकणे* संगीत हा नैसर्गिक पेनकिलर म्हणून ओळखले जाते. शांत संगीतात आपले दुखणे कमी करायची क्षमता असते. संगीतामुळे आपले मन शांत होते, शरीर सैल होते त्यामुळे आपल्याला झोप यायला सुरुवात होते.

#health #fitness #healthy #adbanao #gym #yoga

#Janu basti #Basti# dhara# Lep Chikitsa*आमवात (Rheumatoid arthritis)*

- आमवात हा वातव्याधी प्रकारच आहे. आधुनिक शास्त्रात आमवातालाच ‘हृमॅटॉइड आर्थ्रायटीस’ असे म्हणतात व तो एक ऑटोइम्यून डिसीज आहे. ४० ते ६० वयोगटातील व्यक्तींना जास्त प्रमाणात होतो. स्त्रियांमध्ये हा आजार पुरुषांपेक्षा सहापटीने जास्त प्रमाणात होतो. तसेच तरुणाईत किंवा लहानमुलांमध्ये देखील आढळते. *आमवातातील आहार:-* आमवातात या सर्व औषधी चिकित्सेबरोबरच आमाचे महत्त्व लक्षात घेता, आहारावर नियंत्रण असणे खूप महत्त्वाचे आहे. आहार रुक्ष, लघु, उष्ण, दीपनपाचन करणारा हवा, या दृष्टीने बाजरीची भाकरी बरोबर लसूण आहारात वापरणे आवश्यक आहे. – कुळीथाचा युष हाही आमवातावरील एक महत्त्वाचा चिकित्सोपक्रम आहे. यासाठी २ चमचे कुळीथ शिजवून त्यापासून तयार होणारे कढण लसणीची फोडणी देऊन प्यावे. – यव, कुळीथ, वरी-नाचणीसारखी क्षुद्र धान्ये, रक्तशालीपष्टीक, शेवगा, कारली, पुनर्नवा, पडवळ, आले, लसूण व उष्णोदक हे पथ्यकर पदार्थ आहेत. – ताक हे ही पथ्यकर आहे. तसेच दही, मासे, गुळ, दूध, तळलेले पदार्थ, उडदाचे पदार्थ, नासलेल्या दूधाचे पदार्थ हे विशेष अपथ्यकर आहेत. – विरुद्धाशन, विषमाशन, रात्री जागरण, दिवास्वाप, वेगधारण ही विशेष अपथ्ये आहेत. रुग्णांनी सांध्यात वेदना व सांधी सुजलेले असता बाहेरून बाजारांत मिळणारी कुठलीही तेले आणून लावत बसू नये. तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आमवात आहे की संधिवात आहे याचे योग्य निदान करून योग्य औषधोपचार करावेत. कारण फक्त एरंडतेल सोडून इतर तेलानी आमवात वाढतो

Joint pain

Neeli bhrugyadi Tail

Facts of Eating Junk Foods

^ It can cause memory and learning problems. ^ It can trigger digestive problems. ^ It causes fatigue and weakness. ^ Causes depression among teenagers. ^ It causes fluctuations in blood sugar levels. ^ It affects the brain function. ^ It increases the risk of heart disease. So better not to have junk food on regular basis

मिलेटस्/Millets म्हणजे काय?

:- मिलेटस् म्हणजे भरडधान्ये वा तृणधान्ये, ज्याला इंग्रजी भाषेत Millets वा small seeded grass असे म्हणतात. Millets म्हणजे मोटा अनाज. या Millets ला Nutricereals वा Superfood असे म्हटले जाते. मिलेटस् चा इतिहास 5000 ते 6000 वर्षे पूर्वीपासूनचा आहे. आपल्याला भरडधान्ये म्हटले की लगेचच फक्त दोन धान्ये डोळ्यासमोर येतात , ती म्हणजे गहू (wheat) आणि तांदूळ (paddy rice). त्याला महत्त्वाचे कारण म्हणजे जेव्हा मोठ्या लोकसंख्येला अन्नाची गरज होती , त्याला अनुसरून पहिली हरितक्रांती घडविण्यात आली , गव्हाचे तांदळाचे मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेतले जाऊ लागले, वेगवेगळ्या जाती वाण आणले गेले अन् देशाची पोटाची भूक भागविण्यात आली. परंतु परिणामी आपली आरोग्यदायी भरडधान्ये तृणधान्ये या हरितक्रांतीच्या धबगड्यात वेगाने बाजूला फेकली गेली. तसेच हि भरडधान्ये म्हणजे डोंगर कड्याकपारीत राहणाऱ्या गरीब लोकांचे अन्न म्हणून हिणवले गेले आणि आपल्या सारख्या लोकांच्या जेवणाच्या थाळीतील खाण्याची जागा घेतली गव्हाच्या चपाती पोळीने मैदा पाव बिसकुटाने तांदळाच्या भाताने अन् इथूनच आरोग्याच्या समस्यांचे दुष्टचक्र सुरू झाले. तत्कालीन सरकार व प्रशासन शास्त्रज्ञ यांच्यासमोर भल्यामोठ्या लोकसंख्येला पोटाला अन्न देणे हे महत्त्वाचे होते अन् ती तत्कालीन प्राथमिकता होती. आता आपले डोळे उघडले आहेत, आता आपण परत आपल्या पन्नास वर्षापूर्वीच्या अन्नाकडे वळायचे आहे आणि परत आपल्याला पूर्वीच्या प्रमाणे सुदृढ व्हायचे आहे , जैवसाखळी/ Biodiversity निर्माण करायची आहे. मिलेटस् प्रोत्साहन, मानवी आरोग्य व्यवस्थापन अन् जैवसाखळी/Biodiversity पुनर्रस्थापना, पर्यावरण,अर्थकारण यामध्ये मिलेटस् ची भूमिका काय हे समजून घेऊया* -- संपूर्